Ενα... "βαρύ θέμα";;;

Το αφιέρωμα στην Τρίτη Ηλικία
φθάνει στο τέλος του.

Το θέμα ήταν "βαρύ" και πολλοί απέφυγαν να το ανοίξουν και να το διαβάσουν ( κατά την δική τους ομολογία).
"Βαρύ " ή "ελαφρύ", αυτή είναι η πραγματικότητά μας και όταν την αντικρύζουμε με ανοιχτά τα μάτια, μπορούμε να την κάνουμε καλύτερη, τόσο για τους υπερήλικες συνοδοιπόρους μας στη ζωή, όσο και για τον εαυτό μας, σε όποιο στάδιο ζωής κι αν βρισκόμαστε.

               Ραγισμένη καρδιά
Σεβόμενοι όμως κι εκείνους που αποφεύγουν τα "βαριά θέματα", θα κλείσουμε το θέμα περικόπτοντας τις συνεντεύξεις των δύο ενοτήτων που υπολείπονται. Κι αυτές είναι: ΓΕΡΟΝΤΙΚΗ ΑΝΟΙΑ και Η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΕ ΟΙΚΟ ΕΥΓΗΡΙΑΣ.
*                    Καρδιά
Οι επιστήμονες που απάντησαν στις ερωτήσεις μας είναι Ο κύριος Φιδετζής, νευρολόγος - ψυχίατρος, ειδικευμένος σε θέματα της Τρίτης ηλικίας και η Κοινωνική Λειτουργός του Γηροκομείου Αθηνών(τότε) κυρία Ρένα Σαριγκιώλη.
*

Ερώτηση: (στον κύριο Φιδετζή) Συναντούμε συχνά ηλικιωμένα άτομα κλεισμένα σε σιωπή. Είναι αυτό μιά παραξενιά, πείσμα ή στρατηγική στην οποία καταφεύγουν οι υπερήλικες για να ενοχλήσουν το περοβάλλον τους;

Απάντηση: Δεν είναι παραξενιά ούτε πείσμα. Απλά συχνά αναγκάζονται  ν΄απομονωθούν. Αυτοί θα ήθελαν, σίγουρα, εντελώς το αντίθετο. Αν βλέπουμε άτομα κλεισμένα στον εαυτό τους και στη σιωπή τους, πρέπει νασκεφτούμε, ότι είναι δυνατόν να έχουν περιπέσει σε ανοϊκό στάδιο και να στερούνται ενδιαφερόντων.

Ερώτηση: Τί είναι το σωστό που πρέπει να πράξει το οικογενειακό περιβάλλον, σε μια τέτοια περίπτωση;

Απάντηση: Θάπρεπε, κανονικά, αυτά τα άτομα να οδηγούνται στο γιατρό, έστω και για λόγους συμβουλευτικούς.

Ερώτηση: Είναι σωστό ν΄απομονώνουμε το άτομο που υποφέρει από γεροντική άνοια;

Απάντηση: Πρέπει να ενεργήσουμε σωστά όταν έχουμε ήδη τις πρώτες διαταραχές στον προσανατολισμό και στις πρώτες διαταραχές μνήμης. Σε καμμία περίπτωση, τότε, δεν πρέπει να βγάλουμε τον ηλικιωμένο από το περιβάλλον με το οποίο είναι εξοικειωμένος, διότι θα είναι επιβαρυντικό για την κατάστασή του.Αν με τα πρώτα συμπτώματα αφήσουμε τον άνθρωπο στο γνωστό του περιβάλλον, αν προσπαθήσουμε να ξυπνήσουμε τα λίγα, έστω, ενδιαφέροντά του και αν δεχτούμε την ενεργό- όσο γίνεται- συμμετοχή του μέσα στο οικογενειακό "γίγνεσθαι", αλλά και στο ευρύτερα κοινωνικό, θα επιβραδύνουμε την εξέλιξη της ανοϊκής συνδρομής.

*
ΟΙΚΟΣ ΕΥΓΗΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΙΣΘΗΜΑ ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΗΣ!

Ερώτηση: ( απαντά η κυρία Σαριγκιώλη)

-Ποιά είναι η ψυχολογική κατάσταση των ηλικιωμένων που περιμένουν να μπουν σε ίδρυμα;

Απάντηση: Καθόλου ευχάριστη. Οσο κι αν ταλαιπωρούνται έξω, τη ζωή τους τη βλέπουν πιο ελεύθερη. δεν είναι εύκολο να βάζεις στα καλούπια μιας ιδρυματικής ζωής ανθρώπους προχωρημένης ηλικίας, γιατί όλα είναι παγιωμένα μέσα τους.Ιδιαίτερα δύσκολο είναι για άτομα που έχουν οικογενειακό περιβάλλον και νιώθουν έντονα την απομάκρυνση. Την ψυχική τους κατάσταση την χαρακτηρίζει η ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑ και το βαρύ αίσθημα της ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΗΣ. Χαρακτηριστικά, κάποιος υποψήφιος τρόφιμος του Γηροκομείου με είχε ρωτήσει " Πόσα πλήρωσε ο γιός μου για να με πουλήσει;"

Ερώτηση: Οι ειδικοί μιλάνε για "κρίση ταυτότητας" των ανθρώπων ενός ιδρύματος.Τί σημαίνει αυτός ο όρος;

Απάντηση: Συνηθίζουν οι άνθρωποι, τον κάθε υπερήλικα, να τον φωνάζουν "παππού" ή "γιαγιά". Μα αυτό το άτομο έχει ένα όνομα. Κι όσο ήταν ενεργό μέλος της κοινωνίας ήταν ο κύριος τάδε ή η κυρία τάδε. Γιατί τους κάνουμε ανώνυμους; Και ρωτάμε, "παππού, πώς σε λένε;" αντί να πούμε, "κύριε, πώς σας λένε;". Αυτός ο παππούς ή η γιαγιά ήταν κάποιος και είναι κάποιος. Μη ζητάμε όλα να τα ισοπεδώνουμε!

Ερώτηση: Θέλετε να πείτε, ότι μέσα από τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τα "ευαίσθητα" θέματα, αποκαλύπτονται οι αξίες της κοινωνίας;

Απάντηση: Ναι. Είμαστε σε μία εποχή που ζητάει την ισοπέδωση των αξιών.Κι ακόμα πιστεύω ότι τις αξίες τις φέραμε στα μέτρα μας. Κι όταν μιλάμε για σεβασμό σκεφτόμαστε τον σεβασμό που ανήκει σ΄εμάς σαν δικαίωμα. Κι όταν μιλάμε για ελευθερία, σκεφτόμαστε την "ελευθερία μας". Ξεχνάμε ότι, αντίστοιχα, υπάρχει και η ελευθερία του συνανθρώπου μας ή ο σεβασμός, που είναι δική μας υποχρέωση και δικό του δικαίωμα.

Ερώτηση: Πώς θα χαρακτηρίζατε την Τρίτη ηλικία, μια και ασχολείσθε με τα βάθη της ψυχής;

Απάντηση: Μια όμορφη ηλικία. Δεν είναι δύσκολη ηλικία. Eμείς δεν ξέρουμε πώς να χειριστούμε σωστά τις ανάγκες της. Αν σκεφτούμε ότι αυτοί οι άνθρωποι προσέφεραν, άλλος λίγα, άλλος πολλά...ε, τότε, τους χρωστάμε κάποια ευγνωμοσύνη!

***

Εδώ, όπως είπαμε, τελειώνει το αφιέρωμά μας στους ανθρώπους που μας μεγάλωσαν. Δεν έχουμε να προσθέσουμε τίποτε περισσότερο, παρά μόνο μία αληθινή ιστορία. Την έζησα προσωπικά, σε ένα χωριό της Ευβοίας!

" Η Αντωνία ήταν μία γυναίκα του χωριού. Δεν ήξερε γράμματα. Ηξερε όμως να λογαριάζει τη γνώμη του γιατρού. Κι αυτός της είπε, ότι ο γερο-πεθερός της είχε "γεροντική άνοια". Και να του δίνει τα χάπια, που τις έγραψε σε συνταγή. Η Αντωνία του έδινε τα χάπια κανονικά, αλλά προσεξε ότι ο πεθερός της δεν είχε γελάσει ακόμα. Κι αυτό- το έλεγε πάντα η μάνα της- δεν ήταν καλό σημάδι. Τί θα πει "γεροντική άνοια" η Αντωνία δεν ήξερε. Αυτά τα ξέρουν οι γιατροί. Εκείνη, το μόνο που είχε μάθει από τη μάνα της, ήταν να διαβάζει τα μάτια. Κι αυτό που είδε στα μάτια του πεθερού της την έκανε να πάρει την απόφαση. Εστειλε και φώναξαν τον μαραγκό. Του έδωσε εντολές και σε μία εβδομάδα μέσα η πόρτα ήταν έτοιμη. Μία πόρτα φαρδιά που ένωνε τις δύο κάμαρες. Την δική της με τον άνδρα της κι εκείνη του γερο-πεθερού της.
" Τώρα δεν θα φοβάται, ολομόναχος"!, σκέφτηκε την ώρα που του έδινε το φάρμακο και του μίλησε για την καινούργια πόρτα. Του την έδειξε κι εκείνος της χαμογέλασε. Αυτό ήταν καλό σημάδι. Δεν της το είπε ο γιατρός. Το κατάλαβε μοναχή της η Αντωνία!

Η ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ( Μέρος β')

 

Ο μήνας Οκτώβριος "αφιέρωσε" την πρώτη ημέρα του στην Τρίτη ηλικία. Κι εμείς θα συνεχίσουμε το δικό μας αφιέρωμα στην ηλικία αυτή, το οποίο ξεκινήσαμε προ χρόνου. 
Το θέμα είναι μεγάλο και για διευκόλυνση των αναγνωστών θα παρουσιάζω μόνο αποσπάσματα από την εκτεταμένη δημοσιογραφική έρευνα, την οποία είχα αναλάβει ως (...τότε) δημοσιογράφος.

*
ΜΕΛΑΓΧΟΛΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΠΛΗΞΗ Σ΄ΕΝΑΝ ΑΔΙΑΦΟΡΟ ΚΟΣΜΟ!

" Δεν μπορούν πια να γελάσουν", είχε πει ο Αριστοτέλης κι αναφερόταν στους ανθρώπους της Τρίτης Ηλικίας. Κι ο Ιονέσκο, στο έργο του "Σκόρπιες Αναμνήσεις", μας λέει: "Πώς να δεχτώ τη ζωή, όταν ο χρόνος μας χτυπάει τόσο ανελέητα, σαν το φορτίο πάνω στο γάϊδαρο; Ανυπόφορο! Θα πρέπει κανείς να επαναστατήσει"
Κι αν ψάξουμε μέσα στις αναμνήσεις μας ή αν ακούσομε τα "βάσανα" κάποιων φίλων, όλο και κάποια γιαγια θ΄ανακαλύψουμε, που έκρυβε τη ζάχαρη κάτω από το κρεβάτι, κάποιον παππού γεμάτο "ιδιοτροπία" και κάποια παιδιά- νύφες γιούς και εγγόνια- αγανακτισμένους από την "αλλοπρόσαλη" συμπεριφορά κάποιου γέρου. Κι όταν θυμάμαι την απεγνωσμένη προσπάθεια κάποιας γειτόνισσας να "συμμορφώσει" τη μάνα της που έκλεβε το γλυκό και το έτρωγε κρυφά στο δωμάτιό της, επικαλούμαι, με την ίδια απόγνωση, τη ΓΝΩΣΗ, και μέσα στη Γνώση βρίσκω τη λέξη τη σωστή γι΄αυτές τις "παραξενιές". ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ, τη λένε οι ειδικοί. ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑ, μας λέει η κάθε μελέτη. Και η Σιμόν ντε Μπωβουάρ απευθύνεται, ακόμα μια φορά, στη συνείδησή μας και μας φωνάζει
" Η λύπη των ηλικιωμένων συμβαδίζει με την πλήξη τους, με την πικρή και ταπεινωτική αίσθηση αχρηστίας και τη μοναξιά τους, μέσα σ΄έναν κόσμο που αδιαφορεί γι΄αυτούς. Ξαφνικά από υπεύθυνοι ενήλικοι έγιναν εξαρτημένα αντικείμενα. Η εξάρτηση αυτή τους τοποθετεί στο έλεος των άλλων...
Ο ηλικιωμένος παραμένει σε κατάσταση επαγρύπνισης ακόμα κι όταν η ασφάλειά του είναι εγγυημένη, γιατί δεν εμπιστεύεται τους ενηλίκους. Ξέρει καλά τη διπλοπροσωπία του κόσμου. Το κίνητρο, για τη βοήθεια που του δίνεται, μπορεί να είναι μία "κατά συνθήκη ηθική", που δεν προϋποθέτει ούτε σεβασμό, ούτε στοργή για το άτομό του..""
(...συνεχίζεται...)

 

Η μελαγχολική πορεία...της Τρίτης Ηλικίας           

                 ***

Ο κύριος Πελεκάνος, νευρολόγος ψυχίατρος και τακτικός συνεργάτης - τότε- του Γηροκομείου Αθηνών, είχε απαντήσει στις ερωτήσεις μας.

*
Ερώτηση: Εχουμε την τάση να αποδίδουμε την κατάθλιψη ενός ηλικιωμένου στα "γηρατειά". Εκτός από τις περιπτώσεις που τα αίτια είναι παθολογικά, μήπως έχει σχέση η κατάθλιψη με τη συναισθηματική ανασφάλεια του ηλικιωμένου;

Απάντηση: Το σφάλμα είναι, ότι τις αδυναμίες και τις ανάγκες της Τρίτης Ηλικίας, τις αντιμετωπίζουμε πάντα μ΄αυτή τη στάση, "δε βαριέσαι, γηρατειά είναι". Δεν υπάρχει η σκέψη, ούτε η παραδοχή, ότι η Τρίτη Ηλικία έχει ανάγκη από περίθαλψη και από αγάπη. Ακόμα λείπει, γενικά από την κοινωνία, η βαθύτερη πίστη στο γεγονός, ότι ο μεγάλος άνθρωπος έχει ανάγκη από επαφή, να νιώθει ότι ζει και είναι ωφέλιμος. Η συμπεριφορά, γενικά των ενηλίκων, εκφράζει την άποψη, "άστον,ξέχασέ τον. Ο,τι ήταν να κάνει τόκανε". Κι όταν ο γέρος πονάει ή έχει κατάθλιψη ή δε θυμάται, τα ανάγουμε όλα στα γεράματα και πάει, ξοφλήσαμε ικανοποιημένοι και εφησυχασμένοι. Δεν είναι έτσι όμως τα πράγματα. Αυτή η συμπεριφορά δεν προσφέρει στον ηλικιωμένο τη συναισθηματική ασφάλεια, που έχει ανάγκη, για ν΄αντιμετωπίσει τα προβλήματά του. Κι έχουμε πάρα πολλές περιπτώσεις ηλικιωμένων, που ζούσαν σε προχωρημένη μορφή κατάθλιψης και συνήλθαν εντελώς γιατί τους δόθηκε η κατάλληλη θεραπεία, μα πάνω απ΄όλα γιατί τους δόθηκε η ευκαιρία να νιώσουν χρήσιμοι. Τους αντιμετώπισαν με αγάπη και στοργή. Ενα μεγάλο ποσοστό, λοιπόν, των ανθρώπων της Τρίτης ηλικίας, που έχει κατάθίψη, έχει έντονη συναισθηματική ανασφάλεια!

                ***

(συνεχίζεται..)

Τρίτη Ηλικία και Επιθετικότητα!

 

  

        *Ερώτηση:

Συχνά οι υπερήλικες είναι επιθετικοί και έρχονται σε σύγκρουση με το περιβάλλον. Τί εκφράζει αυτή η συμπεριφορά;

     *Απάντηση

Στο ζωικό βασίλειο όταν ένα πλάσμα νιώθει ανασφάλεια θα επιτεθεί. Διαισθανόμενο τη μειονεκτική θέση, στην οποία το τοποθετούν οι απέναντί του, θα αμυνθεί. Και η άμυνα θα εκφρασθεί με επίθεση για να επικρατήσει.
Η άμυνα είναι ένας τρόπος για να υπενθυμίσει, ότι " ΚΙ ΕΓΩ ΥΠΑΡΧΩ". Ετσι και ο υπερήλικας, όταν νιώσει ότι οι άλλοι τον έχουν τοποθετήσει πια- μέσα από τη συνείδησή τους- σε μειονεκτική θέση, γίνεται επιθετικός ή δημιουργεί κάποιο πρόβλημα, για να τους υπενθυμίσει την ύπαρξή του.
Υπάρχουν φυσικά και οι περιπτώσεις, που τα διάφορα προβλήματα- οργανικά και ψυχολογικά- τον κάνουν επιθετικό. Δε θυμάται π.χ. και οργίζεται με τον εαυτό του και με όλους γύρω του, γιατί κάτι δεν πάει καλά με τον εαυτό του, με τη ζωή του. Η επιθετικότητα, δηλαδή, καθρεφτίζει την ψυχική του κατάσταση, αλλά και αντικατροπτίζει τη συμπεριφορά του περιβάλλοντος απέναντί του.
Η άμυνα αυτή, μέσα από την οποία προστατεύει αλλά και ενισχύει την ύπαρξή του, εκφράζεται συχνά με κλάμα, με παράκληση, με φωνές. Κι άλλες φορές με το να λερώνονται πάνω τους, όπως ακριβώς το μικρό παιδί, που δημιουργεί κάποιο πρόβλημα για να προκαλέσει το ενδιαφέρον της μάνας του. Σ΄αυτή την περίπτωση, όταν πρόκειται για παιδί, γιατί δε λέμε " είναι παιδική παραξενιά"; Γιατί δεν αδιαφορούμε; Γιατί τρέχουμε νύχτα να του προσφέρουμε την παρουσία μας, την αγάπη μας, τη φροντίδα μας; Και για τον μεγάλο άνθρωπο, που δημιουργεί προβλήματα ΓΙΑ ΝΑ ΥΠΑΡΞΕΙ, αδιαφορούμε ή ενοχλούμαστε; Για έναν άνθρωπο που πρόσφερε στη ζωή. Δούλεψε για την κοινωνία. Φρόντισε τα παιδιά. Και τώρα έχει ανάγκη αυτός από φροντίδα. Γιατί δεν μπορεί να δουλέψει ή η κοινωνία δεν του επιτρέπει να δουλέψει. Λοιπόν! Θα τον απορρίψουμε;

---( συνεχίζεται)

Τα σημάδια της κατάθλιψης στην Τρίτη Ηλικία!

 

 

***
* Ερώτηση:

- Θα θέλατε να μας πείτε μερικά σημάδια κατάθλιψης;

* Απάντηση:

-Η αϋπνία, μπορεί να εκφράζει κατάθλιψη. Επίσης η ανορεξία, η άρνηση, η επιμονή ότι θέλουν να πεθάνουν. Το παράπονο, το κλάμα. Ενα ακόμα σημάδι κατάθλιψης, που συχνά παρερμηνεύεται, είναι ότι όλα τους φταίνε και φτάνουν στο σημείο να κατηγορούν άτομα για κακή εναντίον τους συμπεριφορά και οι κατηγορίες αυτές να είναι ψευδείς ή υπερβολικές. Μέσα απ΄αυτά τα "κατηγορώ" εκφράζουν τη δική τους θλίψη, τη δυσαρέσκεια της ψυχής τους. Η άρνηση να βγούν έξω ή να συναντήσουν συγγενείς, εκφράζει την απογοήτευσή τους, την έλλειψη ελπίδας.

*Ερώτηση:

-Είναι η απουσία παραπόνων και το ήρεμο αποτράβηγμα ενός ηλικιωμένου, φιλοσοφική αποδοχή των γηρατειών ή ενυπάρχουν κι εκεί σημάδια κατάθλιψης;

* Απάντηση:

- Και τα δύο. Πολλοί άνθρωποι, με υγιή ψυχολογία, που έχουν μάθει να αντιμετωπίζουν την πραγματικότητα, αποδέχονται την κατάστασή τους. Υπάρχουν κι εκείνοι που πιστεύουν στον Θεό και στον προορισμό τους και λένε: Τελείωσα τον προορισμό μου. Είναι καιρός ν΄αποσυρθώ.
Το ήρεμο αποτράβηγμα, όμως, μπορεί να εκφράζει φόβο. Φοβούνται να εκφράσουν το παράπονό τους για να μη χάσουν κι αυτά που έχουν. Να μη τους διώξουν, με λίγα λόγια, από το σπίτι που ζουν ή από το ίδρυμα.